Wat is een quantumcomputer eigenlijk?
Een gewone computer werkt met bits: eenheden van informatie die altijd ofwel 0 ofwel 1 zijn. Een quantumcomputer werkt met qubits. Die kunnen dankzij een eigenschap van de quantummechanica, superpositie geheten, tegelijkertijd 0 en 1 zijn. Gecombineerd met verstrengeling, waarbij de toestand van de ene qubit onlosmakelijk verbonden is met die van een andere, kan een quantumcomputer bepaalde klassen problemen in een fractie van de tijd oplossen die een klassieke computer nodig zou hebben.
De nadruk ligt op "bepaalde klassen". Een quantumcomputer is niet gewoon een snellere laptop. Hij is fundamenteel anders. Taken waarbij klassieke computers uitblinken, zoals video bewerken of e-mail versturen, voert een quantumcomputer helemaal niet beter uit. Maar voor specifieke wiskundige problemen, zoals het ontbinden van grote getallen in priemfactoren of het simuleren van moleculaire structuren, geldt een potentieel exponentieel voordeel.
Er wordt inmiddels wel al (commerciële) quantumrekenkracht aangeboden. Het zijn vaak hybride oplossingen, waarbij zware klassieke berekeningen worden gedaan door klassieke servers, gecombineerd met kleinere, specifieke quantumberekeningen. Deze machines zijn nog niet volledig fouttolerant.
Volledige, fouttolerante quantumcomputers zijn dan ook nog niet beschikbaar. Het moment zodra dat wel het geval is, wordt Q-day genoemd.
Wat kan een quantumcomputer wat AI niet kan?
De verwarring is begrijpelijk. Zowel AI als quantumcomputing worden gepresenteerd als technologieën die alles gaan veranderen. Maar ze zijn wezenlijk verschillend.
AI is krachtig in patroonherkenning: afbeeldingen classificeren, tekst genereren, voorspellingen doen op basis van historische data. AI draait gewoon op klassieke hardware, zij het heel veel ervan, heel snel.
Quantumcomputing blinkt uit in het oplossen van wiskundige problemen met een structuur die klassieke computers fundamenteel begrenst. Denk aan optimalisatieproblemen met miljarden variabelen, simulaties van moleculen op atomair niveau voor medicijnontwikkeling of materiaalkunde, en, cruciaal voor de veiligheidswereld: het kraken van de publieke-sleutelcryptografie waarop het internet vandaag draait.
Er is ook overlap. AI-technieken worden al ingezet om quantumhardware te verbeteren, met name op het gebied van foutcorrectie. En omgekeerd kijken onderzoekers naar quantum-algoritmen die AI-taken kunnen versnellen. Maar het zijn voorlopig complementaire, niet inwisselbare technologieën.
Een lange aanloop, maar nu echt?
Quantumcomputing bestaat als concept al sinds de jaren tachtig, toen natuurkundige Richard Feynman als eerste opperde dat je quantummechanica alleen goed kunt simuleren met een machine die zelf quantummechanisch werkt. Decennialang was het een laboratoriumcuriositeit. De hardware was onstabiel, de foutpercentages waren astronomisch hoog en elke aankondiging van een doorbraak verdampte al snel in de realiteit van technische beperkingen.
De investeringen van Big Tech zorgden voor verschuiving.
In 2019 claimde Google als eerste "quantum supremacy": hun chip had een specifieke berekening gedaan die een klassieke supercomputer volgens hen tienduizenden jaren zou kosten. De claim was omstreden, maar het momentum was onmiskenbaar. Sindsdien heeft het veld een reeks echte mijlpalen bereikt.
Een paar andere doorbraken:
- Begin 2025 presenteerde Microsoft Majorana 1, de eerste quantumprocessor op basis van topologische qubits, een architectuur die inherent stabieler zou zijn dan voorgaande benaderingen.
- Google's AlphaQubit-systeem, een AI-gestuurde foutcorrector, haalde een foutreductie van 30% ten opzichte van de beste klassieke methoden en bewees dat quantumsystemen stabieler kunnen worden naarmate ze groter worden, precies het omgekeerde van wat jarenlang als het fundamentele schaalprobleem gold.
- IBM kondigde zijn Loon-processor aan, waarmee het bedrijf zegt voor het eerst alle essentiële componenten voor fouttolerante quantumcomputing te hebben gedemonstreerd.
Het lijkt er sterk op dat 2026 het jaar wordt waarop de vraag niet meer is of quantumcomputing praktisch bruikbaar wordt, maar wanneer.
AI als versneller van de quantumrevolutie
De wisselwerking tussen AI en quantumcomputing gaat in beide richtingen, maar de impact van AI op de ontwikkeling van quantumhardware is bijzonder significant.
Het grootste technische probleem van quantumcomputing is fout-correctie. Qubits zijn extreem gevoelig voor verstoring door warmte, magnetische velden en zelfs kosmische straling. Traditionele foutcorrectiemethoden vereisten enorme overhead: voor elke logische qubit waren honderden fysieke qubits nodig. Dat maakte schaalvergroting bijna onmogelijk.
Google's AlphaQubit lost dit op met een machine-learningmodel dat het "ruisprofiel" van de hardware zelf leert kennen. In plaats van binaire foutdetectie behoudt het systeem de kanswaarden van elke qubit en leert het subtiele afwijkingen herkennen voordat ze uitgroeien tot fouten. Het resultaat: real-time foutcorrectie op microsecondeniveau, iets wat eerder voor rekenkundig onmogelijk werd gehouden.
Breder gezien versnelt AI het quantumonderzoek doordat het simulatie en optimalisatie van circuitontwerpen radicaal goedkoper maakt. Waar onderzoekers vroeger maanden nodig hadden om nieuwe qubitconfiguraties experimenteel te testen, kunnen ze nu veel sneller veelbelovende kandidaten selecteren.
Amerikaanse Big Tech en de soevereiniteitsvraag
IBM, Google, Microsoft, Amazon en AWS investeren elk tientallen miljoenen tot miljarden in eigen quantumhardware en clouddiensten. Vrijwel alle praktische toegang tot echte quantumcomputers verloopt momenteel via de cloud. Omdat quantumcomputers extreme koeling (tot dicht bij het absolute nulpunt) en trillingsvrije labs vereisen, zet geen enkel bedrijf zo'n machine in zijn eigen serverruimte. Onderzoekers en vroege zakelijke gebruikers loggen in via platforms zoals IBM Quantum Platform of AWS Braket. Binnen deze actieve testomgevingen is 85% tot zelfs 95% van het gebruik cloudgebaseerd.
Dat roept vragen op die verder gaan dan techniek. Wie heeft toegang tot de resultaten van quantumberekeningen die op hun infrastructuur draaien? Welke wetgeving is van toepassing op data die via Amerikaanse clouddiensten verwerkt wordt, ook als het gaat om gevoelig Europees onderzoek of overheidsberekeningen? De CLOUD Act geeft Amerikaanse autoriteiten onder omstandigheden toegang tot data op servers van Amerikaanse bedrijven, ongeacht waar die servers staan.
Dit is de reden waarom initiatieven als Quantum Delta NL, maar ook Europese programma's als het Quantum Flagship van de Europese Commissie, expliciet inzetten op technologische soevereiniteit: eigen hardware, eigen algoritmen, eigen infrastructuur. Quantumtechnologie die buiten Europese handen valt op het moment dat ze volwassen wordt, is een strategisch risico dat pas zichtbaar wordt als het te laat is.
De Chinese inzet op quantum
Hoewel westerse giganten als IBM en Google hun eigen commerciële quantumsystemen bouwen, zet ook China hier met miljarden op in. Grote Chinese bedrijven zoals Alibaba en Baidu ontwikkelden aanvankelijk hun eigen quantumhardware, maar de Chinese overheid heeft deze projecten recentelijk gecentraliseerd onder staatsinstituten en nationale laboratoria om de technologische strijd met de VS effectiever te kunnen voeren.
De geopolitieke strijd om quantumtechnologie zorgt voor een ingewikkelde situatie. Aan de top is de scheiding hard: westerse sancties en Chinese exportcontroles schermen de meest geavanceerde hardware en militaire toepassingen strikt van elkaar af. Dit leidt tot een onmiskenbare bifurcatie: een splitsing waarbij het Westen en China bouwen aan hun eigen, onafhankelijke technologische ecosystemen.
Toch is de deur niet volledig in het slot gevallen. China’s nieuwste economische plannen laten zien dat buitenlandse techbedrijven nadrukkelijk worden uitgenodigd om mee te bouwen aan de commerciële quantumeconomie. Zolang het niet om defensie gaat, is er ruimte voor westerse software, specialistische onderdelen en toepassingen in de zorg en financiële sector. De quantumwereld raakt dus niet volledig geïsoleerd, maar splitst zich op in twee parallelle netwerken die op commercieel niveau nog altijd zakendoen
Toename investeringen, ook in Nederland
Er wordt dus veel geïnvesteerd. De wereldwijde commerciële quantumcomputingmarkt bedroeg in 2025 tussen de 1,8 en 3,5 miljard dollar. Overheden hebben wereldwijd circa 50 miljard dollar aan quantumfondsen toegezegd, met Japan en de VS aan kop. Beursgenoteerde pure-play quantumbedrijven boekten in 2024 en 2025 grote koerswinsten.
Nederland speelt hierin opvallend sterk mee. Via het Quantum Delta NL-programma heeft de Rijksoverheid 615 miljoen euro beschikbaar gesteld vanuit het Nationaal Groeifonds, gericht op quantumcomputing, een quantuminternet en quantumsensing. Inclusief private co-investeringen gaat het totale Quantum Delta NL-programma tot en met 2027 richting 1,2 miljard euro.
Het resultaat is zichtbaar. Nederland staat wereldwijd op de tweede positie in wetenschappelijke quantumoutput, na de Verenigde Staten. Private investeringen in Nederlandse quantumbedrijven groeiden van 10 miljoen euro in 2019 naar 160 miljoen euro in 2025, een enorme toename. Er zijn inmiddels 29 quantumstartups actief. De activiteit is geconcentreerd rondom vijf regionale hubs in Delft, Eindhoven, Leiden, Twente en Amsterdam. QuTech in Delft, een samenwerking van TU Delft en TNO, geldt als een van 's werelds toonaangevende quantumonderzoekscentra.
Hoewel Nederland wetenschappelijk gezien de absolute wereldtop vormt, waarschuwen experts in marktupdates wel dat er miljarden aan extra groeikapitaal nodig blijven om deze intellectuele voorsprong de komende jaren te kunnen blijven opschalen naar grootschalige industriële productie
Toch klinkt er ook een waarschuwing. In mei 2026 constateerde de Nederlandse Rekenkamer dat, ondanks de enorme investeringen in de ontwikkeling van quantumtechnologie, veel Nederlandse overheidsinstellingen nog nauwelijks zijn begonnen met het beveiligen van hun systemen tegen de quantumdreiging. Investeren in de technologie en je beveiligen tegen de consequenties ervan blijken twee heel verschillende trajecten.
De risico's van nu en straks
De meest directe dreiging is niet dat een quantumcomputer morgen uw wachtwoord raadt. Die dreiging ligt genuanceerder en is al volop bezig.
De veelgebruikte versleutelingsstandaarden RSA en elliptische-curvecryptografie (ECC) zijn gebaseerd op wiskundige problemen die voor klassieke computers onoplosbaar zijn in redelijke tijd: het ontbinden van grote getallen in priemfactoren. Peter Shor toonde in de jaren negentig aan dat een voldoende krachtige quantumcomputer dit in minuten kan doen. Dat maakt in principe de volledige publieke-sleutelinfrastructuur van het internet kwetsbaar.
Hoe ver weg is dat? Recente schattingen lopen uiteen, maar een opmerkelijke ontwikkeling stemt tot nadenken. Drie onderzoekspublicaties die verschenen tussen mei 2025 en maart 2026 verlaagden de schatting van het aantal benodigde qubits om RSA-2048 te kraken van 20 miljoen naar minder dan een miljoen, en bij nieuwere architecturen mogelijk zelfs tot 100.000. Wat als een verre toekomst leek, nadert sneller dan verwacht.
Harvest Now, Decrypt Later: de aanval die al gaande is
Hier wordt de dreiging concreet en onmiddellijk. U hoeft niet te wachten tot quantumcomputers klaar zijn om schade te lijden.
De logica is eenvoudig. Versleuteld dataverkeer onderscheppen is goedkoop en schaalbaar. Opslaan is spotgoedkoop. Quantumcomputers zijn er nog niet. Maar als ze er zijn (Q-day), kunnen ze alles wat nu veilig lijkt alsnog ontsleutelen.
Dit staat bekend als "Harvest Now, Decrypt Later" (HNDL), oftewel: oogst nu, ontsleutel later.
De aanval werkt zo: een tegenstander onderschept vandaag versleuteld verkeer. Dat kan gaan om diplomatieke communicatie, juridische correspondentie, financiële transacties, medische dossiers, bedrijfsgeheimen of gevoelige overheidsinformatie. De tegenstander kan er nu niets mee: de encryptie houdt stand. Maar de data wordt opgeslagen, jaren lang, in afwachting van de dag dat een quantumcomputer de versleuteling openbreekt.
Een datalek dat in 2026 begint, wordt pas zichtbaar in 2033. De schade is al aangericht voordat iemand het merkt. Dus zelfs als een organisatie in 2027 overschakelt naar post-quantumcryptografie, zijn alle data die vóór die overgang zijn onderschept, en een levensduur hebben van meer dan een paar jaar, alsnog kwetsbaar op het moment dat quantumcomputers operationeel worden.
Veel cyberexperts geloven dat alle grootmachten al data verzamelen in de aanloop naar Q-day. De Verenigde Staten en China, 's werelds toonaangevende militaire machten, beschuldigen elkaar al in 2022 over en weer van grootschalige data-harvesting.
Welke data heeft een waardelevensduur van meer dan tien jaar? Medische dossiers. Juridische stukken. Intellectueel eigendom. Staatsgeheimen. Pensioenadministraties. De lijst is langer dan de meeste organisaties zich realiseren.
NIST, het Amerikaanse norminstituut, heeft inmiddels standaarden gepubliceerd voor post-quantumcryptografie: FIPS-203, FIPS-204 en FIPS-205. De overgang is begonnen, maar gaat traag.
Hoe Databeamer de logica van 'Harvest Now' doorbreekt
De overgang naar post-quantumcryptografie (PQC) is wereldwijd ingezet met de officiële NIST-standaarden (FIPS-203, 204 en 205). Microsoft startte eind 2025 al met de integratie in Windows (p. 6). Maar software-updates alleen zijn niet genoeg als de datastroom zelf onderweg kwetsbaar blijft.
Hier maakt Databeamer het verschil. Wij wachten de definitieve quantum-deadline niet af. Ons platform maakt vandaag al gebruik van client-side hybride encryptie op basis van de post-quantum standaard ML-KEM768.
Dit betekent twee dingen:
- Beveiligd aan de bron: Berichten en documenten worden al op het apparaat van de verzender onkraakbaar versleuteld voordat ze het netwerk opgaan).
- Waardeloos voor 'harvesters': Zelfs als een aanvaller vandaag jouw datastroom onderschept en opslaat, is de buit onbruikbaar. Tegen de tijd dat hun quantumcomputer operationeel is, stuit de hacker op een cryptografische muur die specifiek voor die computer is gebouwd.
Wat betekent dit voor uw organisatie?
De quantumrevolutie is geen abstracte toekomstbelofte meer. De hardware nadert bruikbaarheid. De investeringen zijn recordhoog. Zoals de Algemene Rekenkamer in mei 2026 terecht opmerkte: we investeren in Nederland miljarden in de technologie, maar lopen achter op de beveiliging ervan.
De belangrijkste strategische vraag die u vandaag moet stellen is simpel:
*"Welke data die wij vandaag versturen of opslaan, heeft over tien jaar nog steeds waarde voor onze concurrenten of kwaadwillenden?"
Is het antwoord: intellectueel eigendom, klantgegevens, financiële rapportages of juridische stukken ? Dan is afwachten geen optie meer. Met Databeamer kiest u vandaag voor de digitale autonomie en veiligheid van morgen.
Bent u klaar om uw data quantum-safe te maken?
Neem contact met ons op voor een demonstratie van ons hybride PQC-communicatieplatform.